Thứ Bảy, 13 tháng 6, 2015
Theo phép xã giao, trước khi đến thăm một gia đình cần tìm hiểu tên húy của ông bà cha mẹ và bản thân tên người mình định đến thăm, để tránh trong khi nói chuyện hoặc xướng họa thơ tự động đến tồn húy gia tiên người ta. “Húy” đông nghĩa với “Ky” (tức là kiêng ky). Ngày giỗ tức là húy nhật hay ky nhật. Tên húy là tên chính nhưng lại là tên kiêng nói đến, khi giận nhau người ta đem tên húy ra mà chửi. Ông bà, cha mẹ, chú bác có thể gọi ccn cháu bằng thằng nọ con kia theo tên húy, còn kẻ dưới không được gọi bề trên bằng tên húy, kể cả những người cao tuổi trong làng, trong xóm. Trong ngôn ngữ thông thường có trùng âm cũng phải nói chệch đi, nếu không sẽ bị coi là hỗn.
Thời nay, giao thiệp rộng rãi, trong quan hệ bạn bè, đồng chí, gọi tên nhau là chuyện bình thường. Song, về các vùng nông thôn phải tùy theo phong tục từng vùng mà xưng hô, nếu cứ theo họ tên ghi trong địa chỉ thứ tín và giấy tờ hành chính mà gọi thì chưa hẳn các vị cao tuổi đã vui lòng. Trừ những người đã đi thoát ly, công tác, còn thông thường người ta vẫn hay gọi nhau bằng tên con trưởng hoặc tên cháu đích tôn.
Ở miền Nam nước ta hay gọi tên theo thứ tự sinh ra trong gia đình nhưng con trưởng không gọi là anh Cả mà gọi là anh Hai, nếu đã ra ngoài xã hội thì thường gắn tên đó với húy. Ví dụ: Ông Bảy lùn, chị Ba Tịch…
Mẩu chuyện vui: Sêcuturê với Hồ Chí Minh:
Sêcututê Tổng thống Ghi-Nê sang thăm Việt Nam theo lời mời với tư cách là khách của Hồ Chủ Tịch. Trong buổi mít tinh tiễn đưa tại Quảng trường Ba Đình Hà Nội, Sêcuturê hết lời ca ngợi khâm phục Hồ Chủ Tịch.
Ông phát biểu đại ý: Vợ tôi sắp sinh, nếu sinh con trai tôi sẽ đặt tên con là Hồ Chí Minh.
Tôi được dự buổi lễ đó, thầm nghĩ: “Ông này quả thật là chân thành và rất cảm phục Hồ Chủ Tịch nhưng ông ta chưa hiểu câu “Nhập gia tùy húy” của nước ta câu nói đó có khác gì chửi người ta!”.
Liền đó, Hồ Chủ Tịch đáp lại rất khôn khéo, tài tình “Bác không có con, vậy Bác đề nghị các cháu thanh niên nếu sắp đi, cháu nào đẻ con trai thì đặt tên con là Sêcuturê í”.
Mọi người dự lễ đều vui cười thoải mái, phục tài đối đáp của Bác, vừa được lòng khách nước ngoài, vừa phù hợp với phong tục nước ta trong hoàn cảnh đó.
