Thứ Tư, 10 tháng 6, 2015
Môn sinh của một thầy thường tổ chức nhau lại gọi là Hội đồng môn, có trưởng tràng, giám tràng và một số cán tràng giúp việc trưởng tràng. Con thầy mặc đầu ít tuổi hơn cũng được gọi là thế huynh. Thầy nào có tiếng dạy giỏi, dạy nghiêm thì được nhiều sĩ tử đến theo học. Hội đồng môn vận động các gia đình trốn sinh đóng góp của tạo ruộng,tạo trâu bò rồi phân công nhau cày cấy, đến mùa gặt tự gánh về gia đình nhà thầy để gia đình thầy chỉ dùng. Khỉ thầy mất lại dùng ruộng đó lo tang ma cho thầy, cho vợ thầy và giỗ tết tế tự về sau.
Học trò để tang thầy cổng ba năm như tang cha mẹ nhưng không mặc tang phục, gọi là tâm tang, tức là để tang trong lòng.
Cụ Thượng Niêm và lễ tang vợ thầy:
Nguyễn Khắc Niêm (1889 – 1945) người Sơn Hòa Hương Sơn, Hà Tĩnh đậu Đệ nhị giáp Tìến sĩ (tức Hoàng giáp) khoa Đinh Mùi 1907 làm Thượng thư bộ Cải lương hương chính triều Bảo Đại, Nguyễn Khắc Niêm là b.ọc trò cụ Nguyễn Duy Dư người Sơn Tìến, một người nổi tiếng hay chữ ở huyện Hương Sơn, đã được Hội Ta vãn hàng huyện tôn xưng là “Hương sơn tứ hổ”. Nguyễn Khắc Niêm thụ giáo cụ Dư ở cách nhà mình trên 4 km. Đến kỳ thi Hương, hai thầy trò cùng lều chõng đi thi, học trò đậu cử nhân, được vào Huế thi Hội đậu luồn Hoàng giáp, thầy chỉ đậu tú tài. Theo chế độ thi cử thời trước: cử nhân mới được dự thi Hội, còn Tú tài thì phải 3 khóa tú tài mới được dự thi. Ba năm mới có một khoa, thầy chưa kịp chờ để thi lại khoa sau thì đã từ trần – 1909. Hơn 30 năm sau, bà Tú Dư mất, lúc đó Nguyễn Khắc Niêm đã lễn đến chức Thượng thư trong triều. Nghe tin vợ thầy học trò cũ mất, ông đánh xe từ Huế về Hà Tĩnh để phúng viếng. Nhà cách sông và đường quốc lộ, Tri huyện tiếp điện đã lệnh cho Tổng lý địa phương đem kiệu và võng lọng ra tận bò sông đón rước cụ Thượng về quê lễ vợ thầy. Nhà ống bà Tứ trên đinh đồi Sơn trại người trai tráng leo lễn cũng đã cảm thấy mệt, hơn nữa sỏi đá lởm chởm. Nhưng để tỏ lòng cung kính nhớ ơn thầy, khi đến cổng xóm vào nhà thầy, cụ Thượng Niêm đã xuống cáng, đi chân đất có hai người lính hầu dìu hai bên, lễn tận nhà thầy gần đỉnh đồi. Tất nhiên cụ Thượng thư đã đi chân đất thì từ tuần phủ, tri huyện đến tổng lý cúng phải tháo hia hài cắp nắp mà leo lễn. Người con trưởng cụ Tú và một số gia nhân khăn áo chỉnh tề đã xếp hàng đứng ở cổng. Mặc đầu chỉ là dân thường ít hơn một vài tuổi, nhưng con trai cụ Tú cũng được cụ Thượng Niên vái chào rất cung kính (vì được coi là thế huynh).
Học trò để tang thầy cổng ba năm như tang cha mẹ nhưng không mặc tang phục, gọi là tâm tang, tức là để tang trong lòng.
Cụ Thượng Niêm và lễ tang vợ thầy:
Nguyễn Khắc Niêm (1889 – 1945) người Sơn Hòa Hương Sơn, Hà Tĩnh đậu Đệ nhị giáp Tìến sĩ (tức Hoàng giáp) khoa Đinh Mùi 1907 làm Thượng thư bộ Cải lương hương chính triều Bảo Đại, Nguyễn Khắc Niêm là b.ọc trò cụ Nguyễn Duy Dư người Sơn Tìến, một người nổi tiếng hay chữ ở huyện Hương Sơn, đã được Hội Ta vãn hàng huyện tôn xưng là “Hương sơn tứ hổ”. Nguyễn Khắc Niêm thụ giáo cụ Dư ở cách nhà mình trên 4 km. Đến kỳ thi Hương, hai thầy trò cùng lều chõng đi thi, học trò đậu cử nhân, được vào Huế thi Hội đậu luồn Hoàng giáp, thầy chỉ đậu tú tài. Theo chế độ thi cử thời trước: cử nhân mới được dự thi Hội, còn Tú tài thì phải 3 khóa tú tài mới được dự thi. Ba năm mới có một khoa, thầy chưa kịp chờ để thi lại khoa sau thì đã từ trần – 1909. Hơn 30 năm sau, bà Tú Dư mất, lúc đó Nguyễn Khắc Niêm đã lễn đến chức Thượng thư trong triều. Nghe tin vợ thầy học trò cũ mất, ông đánh xe từ Huế về Hà Tĩnh để phúng viếng. Nhà cách sông và đường quốc lộ, Tri huyện tiếp điện đã lệnh cho Tổng lý địa phương đem kiệu và võng lọng ra tận bò sông đón rước cụ Thượng về quê lễ vợ thầy. Nhà ống bà Tứ trên đinh đồi Sơn trại người trai tráng leo lễn cũng đã cảm thấy mệt, hơn nữa sỏi đá lởm chởm. Nhưng để tỏ lòng cung kính nhớ ơn thầy, khi đến cổng xóm vào nhà thầy, cụ Thượng Niêm đã xuống cáng, đi chân đất có hai người lính hầu dìu hai bên, lễn tận nhà thầy gần đỉnh đồi. Tất nhiên cụ Thượng thư đã đi chân đất thì từ tuần phủ, tri huyện đến tổng lý cúng phải tháo hia hài cắp nắp mà leo lễn. Người con trưởng cụ Tú và một số gia nhân khăn áo chỉnh tề đã xếp hàng đứng ở cổng. Mặc đầu chỉ là dân thường ít hơn một vài tuổi, nhưng con trai cụ Tú cũng được cụ Thượng Niên vái chào rất cung kính (vì được coi là thế huynh).
